ਡੇਰਾਬੱਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 12 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਅੰਤਿਮ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 2,79,857 ਨਾਂ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਬਾਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਵਾਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਇੱਥੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਹੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੱਲ। ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ-ਵਾਰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 19% ਸਨ। ਬਾਕੀ ਹਰ ਅੰਕੜਾ, ਸਾਡੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਹੈ।
ਮੋਟੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਨਰਲ ਵਰਗ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ:
ਜੱਟ ਸਿੱਖ: ਲਗਭਗ 42,000 ਵੋਟਰ (15%)
ਬਾਣੀਆ, ਅਗਰਵਾਲ, ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਰੋੜਾ: ਲਗਭਗ 30,800 (11%)
ਬ੍ਰਾਹਮਣ: ਲਗਭਗ 28,000 (10%)
ਰਾਜਪੂਤ: ਲਗਭਗ 19,600 (7%)
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਕਰੀਬਨ 1.2 ਲੱਖ ਵੋਟਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਕੁੱਲ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 43%। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਗ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 53,000 ਵੋਟਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 31,000।
ਭੂਗੋਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਕੇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ, ਡੇਰਾਬੱਸੀ ਅਤੇ ਲਾਲੜੂ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੋਵੇਂ ਥਾਈਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਐੱਨ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, 2012 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਜੋ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹਨ, 2022 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਡੇਰਾਬੱਸੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।
ਫਿਰ ਵੀ, 43% ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ 35% ਤੋਂ 45% ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ 1,921 ਵੋਟਾਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ, ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵੋਟਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਸਵੇਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪਲਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 45,000 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ: ਇਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੀ ਹੈ?
ਜਾਤੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਿਕਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜਿੱਤਦਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਸੀਟ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਘੜੀ ਹੈ, ਪੱਲੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਰ ਵੋਟਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ।



